Skoncentrujmy się na kadencjach małych. Są to kadencje składające się z dwóch akordów. Wyróżniamy cztery podstawowe typy takich kadencji: doskonałą, plagalną (inaczej zwaną kościelną), zwodniczą i zawieszoną.

Kadencję doskonałą tworzą dominanta i tonika (durowa lub molowa, w zależności od trybu tonacji). Dominanta jest zwykle akordem durowym, którego tercja, będąca siódmym stopniem tonacji, określana jest mianem dźwięku prowadzącego. Dźwięk ten znajduje się pół tonu (sekunda mała) poniżej dźwięku tonicznego i ze względu na swoje względem niego usytuowanie wyraźnie ciąży ku niemu, stąd jego nazwa - prowadzący. W kadencji kościelnej dominantę zastępuje subdominanta - akord, który, podobnie jak dominanta, oddalony jest od toniki o kwintę czystą, lecz w przeciwnym kierunku - w dół. Tu również tryb toniki uzależniony jest od trybu tonacji, natomiast subdominanta w tonacji durowej może być zarówno durowa jak i molowa, zaś w tonacji molowej przede wszystkim molowa (durowa subdominanta i molowa tonika tworzą specyficzny rodzaj kadencji, zwanej dorycką, co podkreśla jej związek ze skalą dorycką i modalny charakter). Kadencję zwodniczą - na co wskazuje jej nazwa - której istotą jest to, iż "zwodzi", wprowadza w błąd słuchacza - tworzą akord dominantowy (durowy, często o charakterze dysonansowym, np. z septymą), po którym, mimo iż spodziewamy się wystąpienia toniki, występuje inny akord (najczęściej akord na VI stopniu tonacji, który możemy ‑ bez wchodzenia w niuanse ‑ nazwać toniką VI stopnia). To sprawia, że pojawienie się "właściwej" toniki jest niejako odroczone w czasie. Ostatnia z omawianych przez nas kadencji to kadencja zawieszona, zwana niekiedy półkadencją, na którą składają się najczęściej tonika i dominanta lub subdominanta i dominanta. Zakończenie nią sprawia, że pozostajemy w stanie swoistego zawieszenia wymagającego - podobnie jak w kadencji zwodniczej - ciągu dalszego.

Sposób na rozpoznawanie kadencji jest stosunkowo prosty, co nie oznacza, że sama czynność należy od początku do łatwych i niewymagających. Podobnie jak w wielu innych, licznych przypadkach konieczna jest pewna wprawa, wsparta uprzednim zrealizowaniem szeregu ćwiczeń. Wyobraź sobie macierz: składa się z czterech pól powstałych z podziału kwadratu ‑ każde z tych pól styka się swoją krawędzią z jednym innym polem w taki sposób, że zorganizowane są w dwóch wierszach i dwóch kolumnach. Każde z tych pól odpowiada jednemu typowi kadencji. Opatrzmy teraz pary pól (w pionie i w poziomie) etykietami, w których zawarte będą pytania, na które musimy udzielić odpowiedzi, aby w sposób jednoznaczny zidentyfikować rodzaj kadencji. Jakie to będą pytania? 1. Czy kadencja kończy się akordem tonicznym? 2. Czy pierwszy akord kadencji to akord dominantowy? Jak się już zapewne zorientowałeś odpowiedź na obydwa pytania ogranicza ilość możliwych odpowiedzi do dokładnie jednej: gdy kadencja kończy się akordem tonicznym i jednocześnie pierwszy akord to dominanta, wówczas mówimy o kadencji doskonałej. Gdy kadencja kończy się toniką, ale pierwszy akord nie ma charakteru dominantowego jest to kadencja plagalna. Jeżeli kadencja nie kończy się toniką, a jednocześnie pierwszy akord to dominanta ‑ mamy do czynienia z kadencją zwodniczą. I wreszcie: kadencja nie kończy się toniką i jednocześnie pierwszy akord nie jest akordem dominantowym ‑ to kadencja zawieszona. Można powiedzieć, że przedstawiony sposób rozpoznawania kadencji stanowi pewnego rodzaju uproszczenie, ale ‑ na podstawowym poziomie ‑ jest wystarczająco adekwatny i sprawdza się w praktyce.

W aplikacji DYSONANS znajdziesz co najmniej kilka testów, których systematyczne wykonywanie sprawi, że rozpoznawanie tego typu zwrotów harmonicznych stanie się dla Ciebie proste i przyjemne.

Wypróbuj w szczególności:

• [#63] ‑ INTERWAŁY / AKORDY (określanie odległości pomiędzy prymami dwóch akordów w postaciach zasadniczych)
• [#59] AKORDY (D⁷, realizowane w połączeniu z rozwiązaniem na akord toniczny, układ skupiony, środkowy rejestr)
• [#14] AKORDY (kadencje małe, realizowane w ramach 4‑głosowej faktury chóralnej ‑ najbardziej typowe zwroty)