Budowa i znaczenie

Dominanta septymowa (D⁷) to czterodźwięk zbudowany na V stopniu tonacji. Trzy dolne składniki ‑ pryma, tercja i kwinta ‑ tworzą akord durowy (zatem w tonacji molowej wykorzystywana jest diatonika odmiany harmonicznej), a najwyższy pozostaje w odległości septymy małej od jego podstawy. Stanowi współbrzmienie silnie dysonujące. Na charakter akordu ma wpływ występowanie dwóch dysonansów: septymy małej (lub jej przewrotu ‑ sekundy wielkiej) pomiędzy prymą a septymą akordu oraz kwinty zmniejszonej (lub jej przewrotu ‑ kwarty zwiększonej) pomiędzy jego tercją a septymą. Obydwa wymagają odpowiedniego potraktowania, co skutkuje dążeniem akordu do rozwiązania.

Najbardziej typowym następstwem D⁷ jest akord toniczny, z którym tworzy kadencję doskonałą (występowanie septymy w dominancie lub jej brak nie zmienia istoty tej kadencji). Kończy ono mniejsze i większe fragmenty, często stosowane jest jako zwrot wieńczący całość utworu. Inne, częste rozwiązanie omawianego czterodźwięku stanowi tonika VI stopnia (T_VI) ‑ oba akordy tworzą kadencję zwodniczą. Tu również septyma w akordzie dominantowym nie jest konieczna, choć jej występowanie powoduje u słuchacza zwiększenie efektu zaskoczenia nieoczekiwanym rozwiązaniem (nazwa kadencji nawiązuje do tego efektu oraz wywoływanemu u odbiorcy wrażeniu wprowadzenia w błąd). Należy dodatkowo zaznaczyć, że dla tonacji jednoimiennych (np. C‑dur i c‑moll) D⁷ jest akordem wspólnym.

Rozwiązanie

Ze względu na to, że interwał kwarty zwiększonej (kwinty zmniejszonej) rozwiązuje się w ściśle określony sposób ‑ nie inaczej jest, gdy występuje w ramach D7 ‑ wyznaczyć można bez trudu kierunek naturalnego rozwiązania tercji i septymy akordu tworzących tę odległość: septyma dąży o sekundę w dół, a tercja o sekundę w górę. Na kierunek i wielkość ruchu tercji wpływa ponadto fakt, że stanowi ona dźwięk prowadzący tonacji. Wspomniane składniki rozwiązują się do wewnątrz, gdy septyma występuje nad tercją, lub na zewnątrz w sytuacji przeciwnej.

Postaci akordu

Akord D7 posiada cztery postaci: postać zasadniczą, pierwszy, drugi i trzeci przewrót. Postać zależna jest od składnika występującego w głosie najniższym: dla postaci zasadniczej jest to pryma, dla pierwszego przewrotu tercja itd. Dodatkowo, ze względu na strukturę interwałową poszczególnych postaci mają one swoje specjalne nazwy wynikające z teorii basu cyfrowanego. Nazywamy je odpowiednio: postacią septymową, kwintsekstową, terckwartową i sekundową.

Rozpoznawanie słuchowe

Charakterystyczne brzmienie akordu pozwala na dosyć łatwą jego identyfikację. Opanowanie ‑ nieco bardziej wymagającego ‑ problemu słuchowego rozpoznawania poszczególnych postaci D7 sprowadza się do wypracowania umiejętności sprawnego stosowania kilku prostych technik. Jedną z nich jest poszukiwanie współbrzmienia sekundy. Jeżeli jest obecne, świadczy to o występowaniu akordu w przewrocie:  pierwszym ‑ gdy występuje pomiędzy najwyższymi składnikami, drugim ‑ pomiędzy środkowymi składnikami, trzecim ‑ pomiędzy składnikami dolnymi. W przypadku braku współbrzmienia sekundy przyjmujemy, że akord jest w postaci zasadniczej. Inną techniką, przydatną, gdy akord występuje w układzie skupionym jest obserwacja składnika górnego: gdy jest nim pryma (I przewrót), wówczas dźwięk często zachowany jest w rozwiązaniu na tonikę, jako tak zwany dźwięk wspólny, gdy jest nim tercja (II przewrót) ‑ dąży do rozwiązania, jako dźwięk prowadzący, o sekundę małą w górę, gdy septyma (postać zasadnicza) ‑ wyraźnie dąży do rozwiązania o sekundę w dół. Kwinta akordu nie posiada wyraźnego dążenia do rozwiązania, ale ze względu na bliskość dźwięku tonicznego, to ku niemu najczęściej będzie kierowana.