ROZWIĄZYWANIE DYSONANSÓW

Wśród interwałów muzycznych wyróżniamy grupę zwaną dysonansami. Składają się na nią sekundy, septymy oraz wszystkie interwały zmniejszone i zwiększone. Są to współbrzmienia niezgodnie brzmiące, wymagające rozwiązania. Realizowane jest ono poprzez prowadzenie głosów w ruchu przeciwnym lub ubocznym. Ponieważ interwały te występują nie tylko samodzielnie, ale również w ramach akordu (jako odległości pomiędzy jego istotnymi składnikami), w celu określenia ‑ bądź uzasadnienia ‑ typowego i najbardziej optymalnego sposobu rozwiązania, warto obserwować i uświadamiać sobie ich zachowanie w obrębie tych struktur harmonicznych. Stąd, dla każdego interwału i jego możliwych rozwiązań przedstawione zostaną poniżej dodatkowe przykłady obrazujące występowanie i zachowanie interwału ‑ i tworzących go składników akordowych ‑ w harmonicznych konstrukcjach wielodźwiękowych czterogłosowej faktury chóralnej.

Rozwiązanie sekundy

Rozwiązanie dla współbrzmienia sekundy wielkiej następuje poprzez ruch górnego głosu o sekundę w górę lub dolnego głosu o sekundę w dół, zaś dla sekundy małej w zasadzie wyłącznie w wyniku wspomnianego ruchu dolnego głosu. Wielkość tego ruchu ‑ sekunda mała lub wielka ‑ uzależniona jest od kontekstu harmonicznego i usytuowania współbrzmienia na określonych stopniach tonacji:

(rozwiązanie sekundy ruchem ubocznym na tercję)
Warto zdać sobie sprawę z tego, że omawiany interwał może stanowić element struktury harmonicznej faktury wielogłosowej w kilku różnych przypadkach:
(harmonizacja z zastosowaniem dźwięków opóźniających)

W pierwszym wariancie, początkowy dźwięk ruchu sekundowego ‑ dźwięk opóźniający ‑ poprzedza właściwy dźwięk akordowy, tworząc wymagające rozwiązania napięcie. Gdy ruch ma kierunek wznoszący, to mamy najczęściej do czynienia z opóźnieniem tercji przez sekundę albo kwinty przez kwartę, natomiast gdy ruch ma kierunek opadający - z opóźnieniem prymy przez sekundę, tercji przez kwartę lub kwinty przez sekstę.

(zastosowanie dźwięków opóźniających tworzących współbrzmienie sekundy wraz z rozwiązaniem w ruchu ubocznym)

W pozostałych dwóch, współbrzmienie sekundy mogą tworzyć składniki kwinty i seksty (dla trójdźwięku z dodaną sekstą) lub septymy i prymy (dla czterodźwięku septymowego):

(rozwiązanie współbrzmienia sekundy w akordach z dodaną sekstą i septymą)

W ostatnim przykładzie (następstwo czterodźwięku septymowego i dominanty chopinowskiej) zauważyć można rozwiązanie sekundy w ruchu przeciwnym. To nie jedyny przypadek, w którym w rozwiązaniu może wystąpić taki rodzaj ruchu. Stosunkowo często, zwłaszcza w dwugłosie, zestawia się współbrzmienia sekundy i seksty, co pozwala na nawiązanie do głosów skrajnych (choć nie wyłącznie) przebiegu 4‑głosowego oraz realizację w rozwiązaniu najważniejszych składników akordu ‑ prymy i tercji.

(rozwiązanie sekundy ruchem przeciwnym na sekstę)

Rozwiązanie kwarty zwiększonej / kwinty zmniejszonej

Ogólną cechą interwałów zwiększonych i zmniejszonych jest to, że te pierwsze dążą do rozwiązania na interwał od nich większy, a te drugie ‑ mniejszy. Ich najbardziej typowe rozwiązania powstają w wyniku ruchu głosów w kierunku przeciwnym:

(rozwiązanie kwarty zwiększonej i kwinty zmniejszonej w ruchu przeciwnym)

W czterogłosowej fakturze chóralnej można to zilustrować na przykładzie dominanty septymowej. Interesujące nas odległości występują pomiędzy składnikami tercji i septymy: gdy septyma znajduje się nad tercją, tworzy z nią interwał kwinty zmniejszonej, w przecwinym razie ‑ kwarty zwiększonej. Rozwiązanie tych kluczowych i charakterystycznych dla akordu składników, zgodne z ich dążeniem ‑ określane w harmonii mianem ścisłego ‑ jest analogiczne do przedstawionego wcześniej dla dwugłosu:

(rozwiązanie kwarty zwiększonej i kwinty zmniejszonej w dominancie septymowej)

Poza rozwiązaniem w ruchu przeciwnym, czasem stosowane jest rozwiązanie w ruchu ubocznym. W większości przypadków, dla obu dysonansów możliwe jest prowadzenie ‑ ruchem sekundowym ‑ zarówno dolnego jak i górnego głosu:

(rozwiązanie kwarty zwiększonej i kwinty zmniejszonej w ruchu ubocznym)

Tu także - podobnie, jak wcześniej - można podać szereg przykładów w ramach czterogłosu chóralnego potwierdzających wskazane zachowanie głosów tworzących omawiane odległości:

(rozwiązanie kwarty zwiększonej i kwinty zmniejszonej w ruchu ubocznym)

Rozwiązanie septymy

Najprostsze, a przy tym najbardziej typowe rozwiązanie współbrzmienia septymy polega na zastosowaniu ruchu ubocznego, gdzie górny głos prowadzony jest o sekundę w dół, dolny zaś pozostaje, realizując dźwięk wspólny. Możliwe są również inne sposoby potraktowania dysonansu ‑ z wykorzystaniem ruchu przeciwnego, "do wewnątrz", a niekiedy nawet prostego:

(rozwiązanie septymy w ruchu ubocznym, przeciwnym i prostym)

Niektóre z nich swoje uzasadnienie zyskują dopiero w szerszym kontekście ‑ w ramach czterogłosowej faktury chóralnej (gdy okazuje się, że specyficzne rozwiązanie wynika z tego, że górny dźwięk współbrzmienia septymy nie stanowi równocześnie septymy akordu):

(rozwiązanie septymy w ruchu ubocznym, przeciwnym i prostym)

Zaprezentowane wcześniej przykłady odnosiły się do rozwiązania septymy małej. Rozwiązanie septymy wielkiej ‑ gdy wyższy dźwięk współbrzmienia pełni jednocześnie rolę septymy akordu nie ulega zmianom. Istnieje jednak sytuacja, gdy znajduje swoje rozwiązanie poprzez prowadzenie go o sekundę małą w górę. Dzieje się tak wtedy, gdy stanowi dźwięk opóźniający, zyskując tym samym bardziej melodyczny, niż harmoniczny charakter (bo wynikający z figuracji, a nie ze struktury akordu).

(rozwiązanie septymy opóźniającej oktawę)
(rozwiązanie septymy opóźniającej oktawę)