Pojęcie interwału

Przez interwał muzyczny rozumie się odległość występującą pomiędzy dwoma ‑ następującymi po sobie lub występującymi w ramach współbrzmienia ‑ dźwiękami. Najłatwiej przedstawić to, odwołując się do odległości pomiędzy dźwiękami szeregu diatonicznego (w poniższym przypadku jest to gama C-dur):

Brak odległości w interwale melodycznym, wynikający z powtórzenia tego samego dźwięku, lub ‑ dla interwału harmonicznego ‑ realizacji dźwięku w unisonie, określa się mianem prymy.

Klasyfikacja interwałów

Wszystkie wymienione interwały to tzw. interwały proste ‑ do oktawy włącznie. Interwały większe ‑ którymi nie będziemy zajmować się w tej chwili ‑ to interwały złożone. Oczywiście odległości pomiędzy dźwiękami można mierzyć nie tylko w przypadku, gdy dolny z tych dźwięków stanowi I stopień tonacji (interwały toniczne), ale dla różnych (i dowolnych) par dźwięków. Gdy interwał tworzą dźwięki następujące po sobie, mówimy o interwale melodycznym, gdy dźwięki występują w ramach współbrzmienia - o interwale harmonicznym:

Ze względu na jakość brzmieniową poszczególnych interwałów zalicza się je do określonych grup: konsonansów (zgodnie brzmiących) i dysonansów (niezgodnie brzmiących). Zastosowanie tych drugich tworzy napięcie harmoniczne wymagające rozładowania - rozwiązania.

Status niektórych interwałów ulegał na przestrzeni wieków ewolucji. Kwarta czysta we wczesnym średniowieczu uważana była za konsonans doskonały. Razem z kwintą i oktawą stanowiła fundament najstarszych form wielogłosowości, co wynikało z pitagorejskich proporcji matematycznych postrzeganych jako odbicie boskiego ładu wszechświata. W późnym średniowieczu i renesansie, w miarę rozwoju polifonii, kwarta zaczęła być postrzegana jako dysonans, gdy występowała między głosem najniższym (basem) a jednym z głosów wyższych. Ucho muzyków zaczęło preferować tercje i seksty ‑ kwarta występująca pomiędzy skrajnymi głosami brzmiała niestabilnie i domagała się rozwiązania na tercję.

Wielkość i oznaczenia interwałów

Liczba półtonów dzielących dźwięki pozostające w danej odległości bywa różna (np. dla seksty c‑a wynosi 9 półtonów, a dla e‑c ‑ 8 półtonów). Stąd przy nazwach interwałów pojawiają się przymiotniki: wielka, mała, czysta, zwiększona, zmniejszona oraz symbole cyfrowe z doprecyzowaniem (<, >).

Zarysowuje się tu prawidłowość: interwałom czystym i wielkim odpowiadają jako oznaczenia wyłącznie cyfry, natomiast małym ‑ cyfry wraz ze znakiem >. Wyjątkiem jest septyma, dla której właściwymi oznaczeniami są: 7 (septyma mała) oraz 7< (septyma wielka).

Warto zauważyć, że jednolity zestaw interwałów diatonicznych rozpoczynających się od tego samego dźwięku, dla których oznaczenia składają się wyłącznie z samych cyfr, tworzą interwały budowane od V stopnia tonacji (interwały dominantowe):

Przewroty interwałów

Przewrót interwału powstaje w wyniku przeniesienia dolnego dźwięku o oktawę w górę lub górnego o oktawę w dół:

Charakter brzmieniowy w przewrocie nie ulega zmianie: konsonanse doskonałe dają doskonałe, niedoskonałe ‑ niedoskonałe, a dysonanse ‑ dysonanse.

Rozpoznawanie interwałów

Sprawdź dla wszystkich stopni tonacji durowej i molowej miejsca występowania diatonicznych sekund małych i wielkich, tercji małych i wielkich oraz kwart czystych ‑ wraz z ich przewrotami. Postaraj się sformułować wnioski ogólne.